Koffiemachine onderhoud: het complete schema per dag, week en jaar

Je koffie smaakt flauw, de crema wordt dunner of je machine geeft opeens een storing. Bijna altijd komt dat door achterstallig koffiemachine onderhoud, en bijna altijd is het te herstellen. We leggen uit wat je wanneer moet doen, wat een onderhoudsbeurt kost en op welk moment je beter een monteur belt. Koffiemachine onderhoud bestaat uit drie lagen: dagelijks spoelen en legen, periodiek reinigen en ontkalken, en eens per een tot twee jaar een grondige beurt door een vakman. Doe je die eerste twee lagen consequent, dan haal je makkelijk het dubbele aan levensduur uit je machine.

Wat houdt koffiemachine onderhoud precies in?

Veel mensen denken bij onderhoud aan één ding: ontkalken. Dat is de bekendste stap, maar het is er maar één van vier. Een volautomaat verwerkt drie soorten vuil, en die vragen elk een eigen aanpak.

Kalk slaat neer in de leidingen en de boiler zodra water wordt verwarmd. Dat gebeurt ook bij zacht water. Koffievet hecht zich aan de zetgroep en maakt je koffie bitter. Melkeiwit en melkvet koeken aan in het melksysteem, met dunner schuim en een hygiëneprobleem tot gevolg. Daarnaast slijten er onderdelen: rubbers, afdichtingen en filters.

Voor elk daarvan bestaat een andere handeling. Ontkalken lost kalk op, maar raakt koffievet niet aan. Een reinigingstablet pakt koffievet aan, maar doet niets tegen kalk. Wie alleen ontkalkt, houdt dus de helft van het probleem in stand. Hoe je dat vet per onderdeel weghaalt, lees je in ons artikel over koffiemachine schoonmaken.

Kom je de term espressomachine onderhoud tegen? Dat gaat over precies dezelfde handelingen. Het onderscheid tussen beide woorden is in de praktijk vervaagd. Het schema hieronder geldt voor elke machine die met bonen en water onder druk werkt, of je die nu een volautomaat, espressomachine of koffiemachine noemt.

Koffiemachine met overzicht van kalk, koffievet, melkresten en slijtage bij onderhoud

Koffiemachine onderhoud: het complete schema per dag, week en jaar

Wat houdt koffiemachine onderhoud precies in?

Onderhoudsschema: wat doe je wanneer?

Het grootste deel van koffiemachine onderhoud kost je twee minuten per dag. Dit schema geldt voor een volautomaat met bonen bij normaal gebruik, ongeveer twee tot vier koppen per dag.

Hoe vaak	Wat je doet
Elke dag	Waterreservoir verversen met vers kraanwater. Lekbak en residubak legen en omspoelen. Melksysteem spoelprogramma draaien.
Elke week	Zetgroep uitnemen en afspoelen onder lauw water. Melksysteemonderdelen los uit elkaar halen en weken. Bonenreservoir uitvegen met een droge doek.
Elke maand	Reinigingstablet door het zetsysteem draaien. Lekbak en residubak laten weken. Buitenkant en display schoonmaken.
Elke 2 tot 3 maanden	Waterfilter vervangen, als je machine er een heeft.
Als de machine erom vraagt	Ontkalken. Bij normaal gebruik komt dat neer op elke vier tot acht weken.
Elke 1 tot 2 jaar	Grote beurt door een monteur: afdichtingen, slijtdelen en plekken waar je zelf niet bij komt.

Twee dingen die vaak misgaan. Spoel de zetgroep nooit met heet water, want dan spoel je het siliconenvet eraf dat de afdichtingen soepel houdt. En laat de zetgroep drogen voordat je hem terugplaatst. ’s Avonds uitnemen werkt daarom prettig: dan is hij ’s ochtends droog.

Koffiemachine reinigen met een tablet

Hier gaat het regelmatig mis, want er bestaan twee soorten tabletten die er hetzelfde uitzien.

Een reinigingstablet lost koffievet en koffieresten op in het zetsysteem. Die gebruik je ongeveer maandelijks, of wanneer je machine erom vraagt. Een ontkalkingstablet lost kalkaanslag op in de boiler en de waterleidingen. Die twee zijn niet uitwisselbaar.

Gebruik het middel dat je merk voorschrijft. Merken werken met verschillende doseringen en programma’s, en een universeel tablet in een machine die om een specifiek middel vraagt kan de garantie in gevaar brengen. Siemens levert bijvoorbeeld een onderhoudsset waarin reinigingstabletten, ontkalkingstabletten, een waterfilter en een borstel voor de melkopzuigslang bij elkaar zitten.

Spoel het waterreservoir na elke behandeling goed om. Restanten reinigingsmiddel proef je terug in je eerste kop.

Verschil tussen reinigingstabletten en ontkalkingstabletten voor een koffiemachine

Kalkaanslag en waarom die je machine sloopt

Ook zacht kraanwater bevat kalk. Zodra water wordt verwarmd slaat die kalk neer, en in een koffiemachine gebeurt dat vele keren per dag. De aanslag zet zich vast in de leidingen en op het verwarmingselement.

Dat heeft drie gevolgen. Je machine warmt trager op en gebruikt meer stroom. Het water bereikt de koffie niet meer op de juiste temperatuur, waardoor je koffie zuur of dun smaakt. En op termijn tasten de kalkkorrels rubbers en afdichtingen aan. Dat laatste is meestal het moment waarop een machine het begeeft.

De meeste volautomaten houden zelf bij hoeveel water er doorheen is gegaan en geven een seintje. Negeer dat seintje niet en stel het niet uit tot het weekend. De teller loopt door, en hoe langer je wacht hoe hardnekkiger de aanslag wordt.

Kalkaanslag in een koffiemachine vernauwt leidingen en tast het verwarmingselement en rubberen afdichtingen aan.

Het melksysteem schoonmaken

Maak je cappuccino of latte macchiato, dan is het melksysteem het onderdeel dat de meeste aandacht vraagt. Dit is het stukje koffiemachine onderhoud dat je echt niet kunt overslaan. Verwarmde melk koekt snel aan, en melkresten zijn een voedingsbodem voor bacteriën.

Draai daarom elke dag het spoelprogramma. Haal daarnaast wekelijks de losse onderdelen uit elkaar en laat ze een uur weken in warm water met een scheutje melksysteemreiniger. Blijven er resten achter, gebruik dan een smal borsteltje.

Komt er alleen nog warme melk uit in plaats van schuim, dan zit het systeem waarschijnlijk verstopt. In ons artikel over melk opschuimen lees je hoe je het verschil herkent tussen een verstopping en een verkeerde melkkeuze.

Melksysteem van een koffiemachine schoonmaken met reiniger en een borsteltje

Onderhoud van een inbouw koffiemachine

Voor een inbouwmachine geldt hetzelfde schema, maar de uitvoering verschilt op drie punten.

Je komt er alleen van voren bij. Een inbouwmachine zit vast in een kast van 45 cm hoog. Lekbak, residubak, waterreservoir en zetgroep bereik je via de voorzijde. Wil je erachter komen, dan moet het apparaat uit de nis. Controleer daarom bij aanschaf of de zetgroep vanaf de voorkant uitneembaar is.
Sommige modellen hebben een vaste wateraansluiting. De Siemens CT918L1D0 bijvoorbeeld vult de watertank automatisch bij vanaf de waterleiding, met een aquaStop tegen lekkage. Dat scheelt dagelijks vullen, maar het betekent ook dat je het reservoir minder vaak in handen hebt. Vergeet het daarom niet periodiek om te spoelen, en houd het waterfilter bij.
Het spoelwater moet ergens heen. Bij vrijwel alle inbouwmachines loopt spoel- en reinigingswater in de lekbak, niet in een afvoer. Draai je een reinigingsprogramma, leeg de bak dan vooraf. Anders staat hij halverwege vol.

Open Siemens inbouw koffiemachine met onderhoudsonderdelen bereikbaar via de voorzijde

Merken verschillen bovendien in wat ze van je vragen. Bij onderhoud van een Siemens koffiemachine werk je met de onderhoudsset van het merk zelf. Wil je een Miele koffiemachine reinigen, dan draait die het melksysteem doorgaans automatisch schoon zodra je het apparaat uitzet. Kijk altijd eerst in de handleiding welk programma jouw model heeft, want dat scheelt handwerk.

Bekijk welke systemen jouw merk gebruikt op de pagina’s voor inbouw koffiemachines, Siemens inbouw koffiemachines en Miele inbouw koffiemachines. Ook ATAG en AEG voeren inbouwmodellen met een automatisch melkspoelprogramma.

Wat kost een onderhoudsbeurt?

Dat hangt af van wat er moet gebeuren, en de bedragen lopen flink uiteen.

Voor een grote beurt bij een servicepunt betaal je doorgaans tussen de honderd en tweehonderd euro. Daarvoor wordt de machine opengemaakt, ontkalkt, ingevet en worden slijtdelen vervangen. Gaat het om een storing, dan rekenen de meeste reparateurs eerst onderzoekskosten. Vijfenvijftig euro is een gangbaar bedrag, dat vaak vervalt als je de reparatie laat uitvoeren.

Doe je het onderhoud van je koffiemachine zelf, dan blijf je op ongeveer dertig tot vijftig euro per jaar aan tabletten en filters. Voor dat bedrag koop je een hoop zekerheid.

Reken ook mee wat je bespaart. Een volautomaat die om de vier weken ontkalkt wordt, warmt sneller op en verbruikt minder stroom dan een machine met een dichtgeslibde boiler. Dat verschil merk je niet aan één kop, maar over acht jaar telt het op.

Wanneer loont een beurt niet meer? Grofweg als de reparatie meer kost dan de helft van een vergelijkbare nieuwe machine, en het apparaat al zeven jaar of ouder is. Dan investeer je in iets dat toch binnen afzienbare tijd opnieuw stukgaat.

Zelf doen of de monteur bellen?

Het meeste koffiemachine onderhoud doe je prima zelf. Er zijn een paar signalen waarbij je beter stopt.

Water onder of achter de machine. Dat wijst op een lekkende afdichting of slang.
Een foutcode die terugkomt na resetten en ontkalken.
De machine maakt malend of piepend geluid bij het opstarten.
De koffie blijft lauw, ook na ontkalken.
Er komt bruin water uit terwijl de zetgroep schoon is.

In al deze gevallen zit het probleem achter het front, en daar kom je zonder demontage niet bij. Doorgaan met zelf sleutelen kost meestal meer dan het oplost.

Vrouw neemt contact op met de servicedienst voor hulp bij een Miele koffiemachine

Welke koffiemachine vraagt weinig onderhoud?

Wie zoekt naar een volautomatische koffiemachine met weinig onderhoud, zoekt eigenlijk naar drie kenmerken. Een machine zonder onderhoud bestaat niet, maar de verschillen tussen modellen zijn groot.

Een uitneembare zetgroep kun je onder de kraan afspoelen. Bij een vaste zetgroep ben je afhankelijk van het reinigingsprogramma, en na een jaar of vijf van een monteur.
Een automatisch melkspoelprogramma neemt de dagelijkse melkreiniging van je over.
Een waterfilter verlengt de tijd tussen twee ontkalkbeurten aanzienlijk.

Zet je vooral zwarte koffie, dan valt het onderhoud sowieso mee. Het melksysteem is het bewerkelijkste onderdeel van een volautomaat. Wie alleen espresso en lungo drinkt, slaat de helft van het weekschema over.

Ben je toe aan vervanging? Bekijk dan het aanbod koffiemachines of vergelijk de Siemens koffiemachines. Kom je er niet uit welk melksysteem het minste werk geeft, dan denken de product specialisten van Bemmel en Kroon graag met je mee.

Siemens volautomatische koffiemachine met uitneembare zetgroep, waterfilter en melksysteem voor eenvoudig onderhoud

Veelgestelde vragen over koffiemachine onderhoud

Hoe onderhoud ik mijn koffiemachine?

Ververs dagelijks het water, leeg de lekbak en spoel het melksysteem. Spoel wekelijks de zetgroep af met lauw water. Draai maandelijks een reinigingstablet en ontkalk zodra je machine erom vraagt.

Hoe vaak moet een koffiemachine onderhouden worden?

Dagelijks een paar handelingen van twee minuten, wekelijks de zetgroep, maandelijks een reinigingsprogramma. Een grote beurt door een monteur is elke één tot twee jaar genoeg.

Hoe vaak moet je een koffiemachine schoonmaken?

De dagelijkse onderdelen elke dag, de zetgroep één keer per week. Een reinigingstablet gebruik je ongeveer maandelijks, of wanneer je machine dat aangeeft.

Wat kost een onderhoudsbeurt voor een koffiemachine?

Reken op honderd tot tweehonderd euro voor een grote beurt bij een servicepunt. Bij een storing komen daar vaak onderzoekskosten bij van rond de vijfenvijftig euro, die meestal vervallen als je de reparatie laat doen.

Hoe lang gaat een koffiemachine mee?

Met consequent onderhoud haalt een goede volautomaat acht tot tien jaar. Zonder ontkalken en reinigen is dat vaak de helft. Kalk en koffievet zijn de twee oorzaken waar de meeste machines op stuklopen.